|
Zasady podlegania ubezpieczeniom
społecznym
Ubezpieczenia społeczne obejmują:
1)
ubezpieczenie
emerytalne,
2)
ubezpieczenia rentowe,
3)
ubezpieczenie w razie
choroby i macierzyństwa, zwane dalej „ubezpieczeniem chorobowym”,
4)
ubezpieczenie z tytułu
wypadków przy pracy i zawodowych, zwane dalej „ubezpieczeniem
wypadkowym”.
Podleganie ubezpieczeniom społecznym
oznacza w zasadzie konieczność zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych i
obowiązek płacenia składek. Osoby wykonujące pracę na podstawie
różnych stosunków prawnych przeważnie podlegają obowiązkowo wszystkim
wskazanym wyżej ubezpieczeniom. Są jednak wyjątki. Ustawa o systemie
ubezpieczeń społecznych w art. 6 stanowi, że obowiązkowo
ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym podlegają osoby fizyczne, które
na obszarze Polski są:
1)
pracownikami, z
wyłączeniem prokuratorów,
2)
osobami wykonującymi
pracę nakładczą,
3)
członkami rolniczych
spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych,
4)
osobami wykonującymi
pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia,
5)
osobami prowadzącymi
pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi,
6)
posłami i senatorami
pobierającymi uposażenie,
7)
osobami pobierającymi
stypendium sportowe,
8)
pobierającymi
stypendium słuchaczami Krajowej Szkoły Administracji Publicznej,
9)
osobami wykonującymi
odpłatnie pracę, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania
kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania,
10)
osobami pobierającymi
zasiłek dla bezrobotnych oraz absolwentami pobierającymi stypendium w
okresie odbywania szkolenia lub stażu, na które zostali skierowani
przez powiatowy urząd pracy,
11)
duchownymi,
12)
żołnierzami
niezawodowymi w służbie czynnej,
13)
osobami odbywającymi
zastępcze formy służby wojskowej,
14)
żołnierzami
zawodowymi,
15)
funkcjonariuszami
Policji,
16)
funkcjonariuszami
Urzędu Ochrony Państwa,
17)
funkcjonariuszami
Straży Granicznej,
18)
funkcjonariuszami
Państwowej Straży Pożarnej,
19)
funkcjonariuszami
Służby Więziennej,
20)
osobami przebywającymi
na urlopach wychowawczych lub pobierającymi zasiłek macierzyński,
21)
osobami pobierającymi
świadczenia socjalne wypłacane w okresie urlopu oraz osobami
pobierającymi zasiłek socjalny wypłacany na czas przekwalifikowania
zawodowego i poszukania nowego zatrudnienia.
Należy tutaj wyjaśnić kwestię
świadczenia pracy na podstawie umowy zlecenia i umowy agencyjnej. Otóż
ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu podlega się tylko wówczas,
jeżeli umowy te zostały zawarte z jednym zleceniodawcą na czas dłuższy
niż 14 dni albo jeżeli umowy zostały zawarte na czas krótszy, jednak
łączny okres ich trwania wynosi co najmniej 15 dni. Warunkiem w takim
przypadku jest jednak to, aby przerwy między tymi umowami były krótsze
niż 60 dni. Od tak przyjętej reguły istnieją jednak wyjątki.
Zleceniobiorcy nie będą podlegać ubezpieczeniom emerytalnym i
rentowym, jeżeli są uczniami szkół ponadpodstawowych lub studentami,
do ukończenia 26 lat. W tym przypadku czas trwania umowy zlecenia lub
agencyjnej nie ma znaczenia.
Katalog osób, które obowiązkowo
podlegają ubezpieczeniu emerytalnemu i rentownemu, jest dość duży.
Dodatkowo ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wymienia kategorie
osób, które mogą być objęte ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi
dobrowolnie. W praktyce te przypadki będą występować rzadko (np. mowa
tu o małżonkach pracowników skierowanych do pracy w
przedstawicielstwach dyplomatycznych, studentach oraz uczestnikach
dziennych studiów doktoranckich, alumnach seminariów duchownych itp.).
Natomiast jeśli chodzi o zasady
podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, to obowiązkowo składki na to
ubezpieczenie muszą odprowadzać pracownicy, członkowie rolniczych
spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz osoby
odbywające zastępcze formy służby wojskowej. Dobrowolnie ubezpieczeniu
chorobowemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy
agencyjnej lub umowy zlecenia, osoby prowadzące pozarolniczą
działalność, wykonujące pracę nakładczą, osoby pracujące w czasie
odbywania kary pozbawienia wolności oraz duchowni (art. 10 ustawy o
systemie ubezpieczeń społecznych).
Z kolei obowiązkowo ubezpieczeniu
wypadkowemu podlegają:
1)
pracownicy, z
wyłączeniem prokuratorów,
2)
członkowie rolniczych
spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych,
3)
osoby wykonujące pracę
na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia,
4)
osoby prowadzące
pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące,
5)
posłowie i senatorowie
pobierający uposażenie,
6)
osoby pobierające
stypendium sportowe,
7)
osoby pobierające
stypendium, będące słuchaczami Krajowej Szkoły Administracji
Publicznej,
8)
osoby wykonujące
odpłatnie pracę, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania
kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania,
9)
duchowni,
10)
osoby odbywające
zastępcze formy służby wojskowej.
W przypadku osób świadczących pracę na
podstawie umowy zlecenia istnieje regulacja szczególna. Nie podlegają
ubezpieczeniu wypadkowemu zleceniobiorcy, jeżeli wykonują pracę poza
siedzibą lub miejscem prowadzenia działalności zleceniodawcy (art. 12
ust.3). Przykładowo należy zapłacić składkę na ubezpieczenie
wypadkowe, jeżeli zatrudnia się na umowę zlecenie księgową, która
rzecz jasna wykonuje zleconą pracę w siedzibie zleceniodawcy. Jeżeli
na umowę zlecenie przedsiębiorca zatrudni akwizytorów pracujących poza
miejscem prowadzenia działalności przez zleceniodawcę, to obowiązku
uiszczenia składki nie ma.
Wszystkim czterem ubezpieczeniom
społecznym podlega się w określonych w art.. 13 ustawy o systemie
ubezpieczeń społecznych okresach, np. dla pracowników będzie to okres
od dnia nawiązania do ustania stosunku pracy, dla osób prowadzących
działalność gospodarczą od dnia podjęcia do dnia zakończenia tej
działalności. |
